Nhôm chống trượt: cách chọn mác, kiểu gân và độ dày

Nhôm chống trượt, còn gọi là nhôm gân, nhôm nhám hay tấm nhôm lót sàn, là tấm nhôm cán có gân nổi ở một mặt, mặt kia phẳng. Gân nổi giúp đế giày và bánh xe bám chắc hơn, nên loại tấm này có mặt ở sàn xe tải, bậc cầu thang, sàn thang máy và lối đi trong nhà xưởng. Bài viết giúp anh chị chọn đúng ba thông số quyết định chất lượng và chi phí: mác hợp kim, kiểu gân và độ dày, kèm những lỗi người mua hay gặp.

Chọn nhanh mác và độ dày nhôm chống trượt theo công việc (tổng hợp: H&D Steel)

Nhôm chống trượt là gì, theo tiêu chuẩn nào?

Trong tài liệu nước ngoài, sản phẩm này có nhiều tên: tread plate, checker plate, floor plate hay diamond plate. Hai tiêu chuẩn được dẫn chiếu nhiều nhất là:

• EN 1386 (châu Âu): quy định điều kiện kiểm tra và giao hàng, cơ tính, dung sai kích thước và hình dạng cho sản phẩm nhôm cán dùng lát sàn, có gân nổi một mặt và mặt kia trơn. Phạm vi áp dụng là tấm và cuộn dày từ 1,2 mm đến 20 mm, rộng tới 2.500 mm, dài tới 14.000 mm. Tiêu chuẩn nêu ví dụ ứng dụng là đóng xe, đóng tàu và kết cấu kim loại.
• ASTM B632/B632M (Mỹ): tiêu chuẩn riêng cho tấm nhôm gân cán phẳng, bề mặt để nguyên sau cán (mill finish), gân nổi một mặt, với hai mác 3003 và 6061.

Khi nhận chứng chỉ chất lượng (CQ), anh chị nên xem tiêu chuẩn ghi trên đó có nói tới cơ tính và dung sai của tấm gân hay không, thay vì chỉ có thành phần hoá học.

Các kiểu gân thường gặp

• Gân 5 vạch (five bar, quintet): mỗi cụm có 5 gân song song, các cụm cạnh nhau xoay vuông góc. Đây là kiểu hay gặp nhất ở sàn xe, cầu thang và sàn công nghiệp. Trang sản phẩm nhôm chống trượt của H&D cũng giới thiệu loại gân 5 vạch.
• Gân 2 vạch (two bar, duet) và gân 3 vạch: ít gân hơn trong mỗi cụm, bề mặt thoáng và dễ quét rửa hơn.
• Vân kim cương (diamond): các hạt hình thoi xếp đều trên toàn bề mặt.

Chiều cao gân không giống nhau giữa các nhà máy. Nhà sản xuất Impol (Slovenia) cán gân cao 0,5 hoặc 1,0 mm cho tấm dày 1,5 mm; 1,0 hoặc 1,5 mm cho tấm 2 mm; và 1,5 mm cho tấm dày hơn 2 mm. Nhà phân phối Alumeco lại lấy ví dụ tấm có gân cao 2,0 mm. Gân cao bám tốt hơn, gân thấp dễ lau chùi hơn, vì vậy khi hỏi hàng nên hỏi luôn chiều cao gân.

Chọn mác hợp kim theo công việc

Với phần lớn nhu cầu lót sàn, ốp bậc và làm thùng xe ở Việt Nam, 3003 là điểm cân bằng tốt giữa độ bền, khả năng chấn hàn và chi phí. Khi sàn đặt ngoài trời gần biển hoặc thường xuyên ướt nước mặn, nên nâng lên 5052 hoặc 5754: nhà phân phối Aalco (Anh) đánh giá 5754 chống ăn mòn rất tốt, nhất là với nước biển và không khí công nghiệp, và đủ bền để làm sàn. Nếu tấm là một phần kết cấu chịu lực, như cầu dẫn cho xe nâng, hãy để kỹ sư tính tải trước khi chọn 6061-T6 và độ dày.

Đọc đúng ký hiệu trạng thái: H14, H24, H114 và F

Sau mác hợp kim luôn có ký hiệu trạng thái (temper). Hai tấm cùng mác 3003 nhưng khác trạng thái sẽ khác nhau rõ về độ cứng và khả năng chấn.

• H1x: chỉ biến cứng bằng cán nguội. H2x: biến cứng rồi ủ một phần, nên dẻo hơn một chút và dễ chấn hơn. Chữ số x càng lớn thì tấm càng cứng; H14 và H24 là mức nửa cứng.
• H114, H224, H244: các trạng thái mà Impol ghi cho tấm gân. Chữ số 4 ở cuối là cách hệ ký hiệu đánh dấu tấm được cán hoặc dập vân.
• F: trạng thái “như khi chế tạo”. Theo Hiệp hội Nhôm châu Âu, trạng thái này không quy định giới hạn cơ tính. Hàng F vẫn dùng tốt cho ốp, lót và trang trí; còn khi sàn phải chịu tải, anh chị nên chọn trạng thái có cơ tính quy định và yêu cầu kết quả thử kéo đi kèm lô hàng.

Độ dày: chỗ người mua hay nhầm nhất

Người mua thường nói “tấm 3 ly”, nhưng với tấm gân có hai con số: độ dày đế (phần phẳng) và độ dày tổng tính cả gân. Alumeco ghi rõ họ đo độ dày không tính chiều cao gân, nên tấm ký hiệu “5/7” có đế dày 5 mm và gân cao 2,0 mm. Nếu người bán và người mua hiểu khác nhau, tấm nhận về có thể mỏng hơn dự tính tới 2 mm.

Cách tránh nhầm:

• Ghi rõ trong đơn hàng: “dày đế ... mm, gân cao ... mm”.
• Khi nhận hàng, đo bằng thước kẹp hoặc panme ở vùng phẳng giữa các gân, không đo ngang qua đỉnh gân.
• Nếu mua theo cân, nhớ rằng tấm gân nặng hơn tấm phẳng cùng độ dày đế. Theo bảng quy cách của Alumeco, tấm 5754 dày đế 3 mm, khổ 1250 × 3000 mm nặng khoảng 32 kg, tức gần 8,5 kg/m²; tấm phẳng 3 mm cùng mác chỉ khoảng 8 kg/m² (khối lượng riêng 2,68 g/cm³).

Gợi ý chọn độ dày đế theo công việc (chỉ để tham khảo; sàn chịu tải cần tính toán riêng):

• 1,2–2 mm: ốp chân tường, ốp thành thùng, bậc thang trong nhà ít người qua lại.
• 2–3 mm: sàn xe tải nhẹ, sàn thang máy, bậc cầu thang.
• 4–6 mm: sàn xe chở hàng nặng, sàn thao tác, nắp hố kỹ thuật.

Nhôm chống trượt lót sàn thùng xe — Ảnh minh họa do AI tạo

Lỗi hay gặp khi gia công và lắp đặt

• Chấn gấp bị nứt: 6061-T6 và tấm dày khó chấn góc gắt. Nên chấn thử một mẫu nhỏ trước, hoặc chọn 3003, 5052 nếu chi tiết phải gấp nhiều.
• Bắt thẳng lên khung thép: nhôm chạm thép trong môi trường ẩm dễ bị ăn mòn điện hoá. Nên lót lớp cách như gioăng cao su, băng keo hoặc sơn lót, và dùng vít inox.
• Để dầu mỡ đọng trong rãnh gân: gân chỉ phát huy tác dụng khi bề mặt sạch; sàn xưởng có dầu cần được vệ sinh định kỳ.
• Hợp đồng chỉ ghi “nhôm chống trượt 3 ly”: khi hàng về không như ý sẽ rất khó đối chiếu. Hãy ghi đủ mác, trạng thái, kiểu gân, độ dày đế, khổ tấm và yêu cầu CO/CQ.

Checklist khi hỏi giá sàn nhôm chống trượt

1. Mác hợp kim và trạng thái, ví dụ 3003-H24 hoặc 5754-H114.
2. Kiểu gân (5 vạch, 2 vạch, kim cương) và chiều cao gân mong muốn.
3. Độ dày đế và khổ tấm (các khổ hay gặp: 1220 × 2440, 1250 × 2500, 1500 × 3000 mm) hoặc kích thước cần cắt sẵn.
4. Số lượng, nơi giao và thời gian cần hàng.
5. Chứng từ: CO, CQ, và kết quả thử kéo nếu tấm dùng cho sàn chịu lực.

Xem thêm quy cách tại trang tấm nhôm chống trượt 3003, 3105, bài nhôm tấm A3003: đặc tính và ứng dụng và bài so sánh A1050, A3003, A5052, A6061.

Liên hệ tư vấn và báo giá

Anh chị đang làm sàn xe, cầu thang hay sàn xưởng và cần chọn nhôm chống trượt phù hợp, hãy gửi quy cách cho Thép H&D qua hotline/Zalo 0904 678 236 (Phòng Kinh doanh). Anh chị cũng có thể xem trang báo giá nhôm cuộn, nhôm tấm để gửi yêu cầu.

Nguồn tham khảo

• NEN-EN 1386:2007 – Aluminium and aluminium alloys – Tread plate – Specifications
• ASTM B632/B632M – Standard Specification for Aluminum-Alloy Rolled Tread Plate
• Impol – Tread plates (bảng quy cách tấm gân)
• Alumeco – Tread plates (cách ghi độ dày)
• Alumeco – Tấm gân EN AW-5754, 3/5 × 1250 × 3000 mm
• Aalco – Datasheet nhôm 5754 H111 Treadplate
• European Aluminium – Designation system (ký hiệu mác và trạng thái)
• Hydro – Hướng dẫn ký hiệu trạng thái nhôm
• MakeItFrom – Nhôm 3105

Xem thêm: Nhôm tấm 3mm: trọng lượng, dung sai, chọn mác và lỗi khi mua