Nhôm tấm 10mm: trọng lượng, dung sai, chọn mác và gia công

Nhôm tấm 10mm (thợ hay gọi là nhôm 10 ly) đã là tấm bản dày đúng nghĩa. Xưởng cơ khí dùng nó làm đế máy, bàn gá, mặt bích, bản mã chịu tải, khuôn gá hàn và chi tiết phay CNC có hốc sâu. Ở độ dày này, việc mua hàng khác hẳn tấm mỏng: một tấm khổ phổ thông nặng khoảng 80 kg, tấm thường được cán nóng nên theo bảng dung sai khác, và không phải mác nào cũng chấn được. Bài viết này giúp anh chị tính trọng lượng, đọc dung sai, chọn mác và lưu ý khi gia công nhôm tấm 10mm.

Các con số cần nhớ khi mua nhôm tấm 10mm (tổng hợp: H&D Steel)

Nhôm tấm 10mm nặng bao nhiêu?

Trọng lượng tấm bằng khối lượng riêng nhân với thể tích. Theo datasheet của các nhà phân phối Aalco và Dinco, khối lượng riêng của 1050A khoảng 2,71 g/cm³, 3003 khoảng 2,73 g/cm³ và 5052 khoảng 2,68 g/cm³. Với tấm dày đúng 10 mm:

Mẹo nhớ nhanh: mỗi milimét độ dày nhôm nặng khoảng 2,7 kg trên một mét vuông, nên tấm 10 mm vào khoảng 27 kg/m², gấp đôi tấm 5 mm. Tấm 1.220 × 2.440 mm nặng khoảng 80 kg, phải dùng xe nâng hoặc pa lăng khi bốc dỡ và kê đủ điểm khi chở. Đây là trọng lượng lý thuyết ở đúng 10,00 mm; hàng thật sẽ lệch theo dung sai trình bày ngay dưới đây.

Cán nóng hay cán nguội: hai bảng dung sai khác nhau

Tấm nhôm cán nóng theo tiêu chuẩn châu Âu EN 485-3, tấm cán nguội theo EN 485-4; hàng theo tiêu chuẩn Mỹ thì dùng ASTM B209. Tấm 10 mm có thể là hàng cán nóng hoặc cán nguội, nên trước khi kiểm hàng anh chị cần hỏi nhà cung cấp và xem tiêu chuẩn ghi trên chứng chỉ CQ. Với hàng cán nguội, tấm 10 mm thuộc hàng “trên 8,0 đến 10,0 mm” của bảng EN 485-4; bảng của Color Metal và bảng tổng hợp của Aalco cho cùng các giá trị:

Ở dải độ dày này, bảng cán nguội không tách nhóm hợp kim: 1050A, 3003 (nhóm I) và 5052 (nhóm II) dùng chung một mức. Hai nguồn chỉ lệch cách gọi khổ thứ ba: Aalco ghi cột 1.500 mm, Color Metal ghi dải trên 1.250 đến 1.600 mm; con số dung sai thì giống nhau. Cột cán nóng chỉ có ở bảng của Aalco, chưa đối chiếu được nguồn thứ hai, nên anh chị dùng để tham khảo và vẫn lấy tiêu chuẩn trên CQ làm chuẩn. Như vậy một tấm khổ 1.250 mm đạt chuẩn phải đo trong khoảng 9,67–10,33 mm nếu là hàng cán nguội, và khoảng 9,55–10,45 mm nếu là hàng cán nóng. Khi đo nên bỏ vùng 10 mm sát mép như ghi chú của bảng EN 485-4. ASTM B209 có bảng dung sai riêng theo hệ inch, nằm trong phần tiêu chuẩn phải mua nên bài chỉ dẫn phạm vi áp dụng.

Độ phẳng: điều quan trọng với tấm đế máy

Bảng tổng hợp tiêu chuẩn EN của Aalco cho phép tấm cán nóng dày 6–200 mm lệch phẳng tối đa 5,0 mm trên chiều dài 2.500 mm và 2,5 mm trên chiều rộng 1.250 mm. Với tấm đế máy hay mặt bàn gá, 5 mm cong vênh trên một tấm dài là đủ làm hỏng chi tiết nếu kẹp thẳng lên bàn phay. Tấm 10 mm cứng nên gần như không thể nắn lại tại xưởng; cách xử lý thường là phay phẳng hai mặt, nên anh chị cần tính trước phần lượng dư gia công khi chọn độ dày. Khi nhận hàng, kiểm độ phẳng bằng thước thẳng và yêu cầu kê tấm nằm phẳng trên pallet, không chồng lên vật kê thưa.

Chọn mác cho nhôm tấm 10mm: 1050, 3003 hay 5052?

Theo datasheet của Dinco trích EN 485-2, nhôm 5052-H32 ở dải trên 6,0 đến 12,5 mm có bền kéo 210–260 MPa, giới hạn chảy tối thiểu 130 MPa và độ giãn dài tối thiểu 12%. Hai mức bền này trùng với mức Aalco ghi cho tấm 5052-H32 đến 6 mm, tức là trạng thái H32 giữ cùng mức bền khi tấm dày lên.

Gợi ý chọn nhanh: ở 10 mm, phần lớn chi tiết là chi tiết chịu lực hoặc phải phay, nên 5052 là lựa chọn phổ biến nhất. Với 1050 và 3003 dày 10 mm, hàng hay ở trạng thái H112 (để nguyên sau cán) hoặc H14; cơ tính mỗi trạng thái khác nhau và bài chưa có hai nguồn đối chiếu cho dải này, nên anh chị yêu cầu CQ ghi rõ trạng thái và cơ tính của đúng lô hàng. Thông số từng mác có tại các trang nhôm tấm 1050, nhôm tấm 3003 và nhôm tấm 5052.

Tấm nhôm 10 mm thường được phay phẳng hai mặt trước khi gia công tinh — Ảnh minh họa do AI tạo

Gia công nhôm tấm 10mm: phay, cắt, chấn và hàn

• Phay CNC: đây là cách gia công chính của tấm 10 mm. 5052 phay cho bề mặt đẹp hơn 1050; 1050 mềm nên dễ dính phoi vào dao, cần dao sắc và tưới nguội đủ. Chi tiết phay hốc sâu một mặt dễ cong do ứng suất dư, nên phay thô hai mặt rồi mới phay tinh.
• Cắt: tấm 10 mm cắt được bằng cưa đĩa, cắt tia nước, plasma hoặc laser fiber công suất lớn. Plasma và laser để lại vùng mép chịu nhiệt; chi tiết cần kích thước chính xác nên chừa lượng dư để phay biên.
• Chấn: bảng bán kính uốn nguội 90° theo The Aluminum Association (Cumberland Metals dẫn lại) có mốc 3/8 inch, khoảng 9,5 mm, sát với tấm 10 mm. Ở mốc này 3003-H14 cần bán kính trong 2t (khoảng 20 mm), 5052-H32 cần 1,5t (khoảng 15 mm), 5052-H34 cần 2,5t (khoảng 25 mm). Máy chấn cũng phải đủ lực cho tấm dày; nhiều xưởng chọn phay rãnh hoặc hàn ghép thay cho chấn.
• Hàn: tấm 10 mm cần vát mép và hàn nhiều lớp để ngấu hết chiều dày. 3003 và 5052 đều hàn được, nhưng vùng quanh mối hàn mềm đi so với trạng thái ban đầu, nên mối hàn chịu lực cần tính dư.

Khi nào nên chọn độ dày khác?

Chi tiết chỉ cần đủ cứng mà không phay hốc, như sàn xe, vách chịu lực hay bản mã nhỏ, thường dùng tấm 5 mm là đủ, nhẹ và rẻ hơn một nửa về khối lượng; xem bài nhôm tấm 5mm: trọng lượng, dung sai, chọn mác và gia công hoặc trang nhôm tấm 5mm. Ngược lại, chi tiết cần phay phẳng hai mặt mà vẫn giữ đủ 10 mm thành phẩm thì nên đặt tấm dày hơn để có lượng dư gia công.

Lỗi hay gặp khi mua nhôm tấm 10mm

1. Không hỏi tấm cán nóng hay cán nguội. Hai loại theo hai bảng dung sai khác nhau; đối chiếu nhầm bảng thì không biết tấm đạt hay không.
2. Không đo và không cân. Dùng panme đo ít nhất 3 điểm cách mép trên 10 mm. Tấm 5052 khổ 1.250 × 2.500 mm nặng lý thuyết khoảng 83,8 kg; cân thực dưới khoảng 80 kg là tấm đã mỏng hơn cả dung sai cán nóng.
3. Báo giá không ghi mác và trạng thái. Cùng là “nhôm 10 ly” nhưng 1050 và 5052-H32 khác hẳn về độ bền và giá; 5052-H32 khác 5052-H112 về cơ tính.
4. Không tính lượng dư phay. Tấm cong vênh trong dung sai vẫn phải phay phẳng; đặt đúng 10 mm cho chi tiết thành phẩm 10 mm là thiếu vật liệu.
5. Không đòi chứng chỉ CQ. Chứng chỉ của nhà máy phải ghi tiêu chuẩn, trạng thái, thành phần hoá học và cơ tính đúng lô hàng, nhất là khi tấm làm đế máy hay chi tiết chịu lực.

Nguồn tham khảo

• Aalco – Tiêu chuẩn EN cho nhôm cán: dung sai độ dày cán nóng, cán nguội và độ phẳng
• Bảng dung sai độ dày tấm cán nguội theo EN 485-4 (Color Metal)
• Dinco – Datasheet nhôm 5052 H32
• Cumberland Metals – Bán kính uốn tối thiểu theo The Aluminum Association
• ASTM B209/B209M-21a – Standard Specification for Aluminum and Aluminum-Alloy Sheet and Plate (phạm vi áp dụng)
• Aalco – Datasheet nhôm 1050A H14 và 5052 H32; Dinco – Datasheet nhôm 3003 H14 (khối lượng riêng)

Anh chị cần nhôm tấm 10mm mác 1050, 3003 hay 5052 đúng khổ, có chứng chỉ CQ, vui lòng gửi yêu cầu qua trang báo giá nhôm tấm, nhôm cuộn hoặc gọi hotline/Zalo 0904 678 236 (Phòng Kinh doanh) để được tư vấn mác và độ dày phù hợp với từng công việc.