Nhôm bọc bảo ôn: chọn độ dày theo đường kính ống và cách tính
Lớp nhôm bọc bên ngoài bảo ôn quyết định bảo ôn có khô và bền hay không. Bài viết đưa...
Nhôm bọc bảo ôn là lớp vỏ kim loại mỏng cuốn ngoài lớp bông khoáng, bông thủy tinh hay xốp cách nhiệt trên đường ống nóng, ống lạnh, bồn và thiết bị. Lớp vỏ này che mưa nắng, chống va đập và giữ cho bảo ôn khô; bảo ôn bị ướt thì mất phần lớn tác dụng cách nhiệt và làm ống bên trong dễ gỉ. Khi đặt hàng, câu hỏi thợ bảo ôn hay gặp nhất là: dày bao nhiêu là đủ, mỗi mét ống tốn bao nhiêu nhôm và mua mác nào. Bài viết này trả lời ba câu hỏi đó bằng số liệu có nguồn.

Độ dày tối thiểu vỏ nhôm bảo ôn theo đường kính ngoài lớp bảo ôn (tổng hợp: H&D Steel)
Ở Mỹ và trong nhiều hồ sơ dự án công nghiệp, vỏ nhôm bảo ôn theo tiêu chuẩn ASTM C1729 (Standard Specification for Aluminum Jacketing for Insulation). Theo bài trình bày của Hiệp hội Bảo ôn Quốc gia Mỹ (NIA), C1729 được ban hành lần đầu năm 2010 và gộp luôn yêu cầu về thành phần, cơ tính của tiêu chuẩn tấm nhôm ASTM B209. Tiêu chuẩn phân loại vỏ nhôm theo ba trục:
Nội dung đầy đủ của C1729 là tài liệu phải mua; các con số dưới đây lấy từ datasheet của hai nhà sản xuất vỏ bảo ôn dẫn lại bảng trong tiêu chuẩn, và bài trình bày của NIA.
Theo NIA, độ dày vỏ nhôm trong C1729 phụ thuộc hai yếu tố: đường kính ngoài của lớp bảo ôn (càng lớn càng phải dày) và độ cứng của vật liệu bảo ôn (bảo ôn mềm thì vỏ phải dày hơn). Bảo ôn được coi là “mềm” khi cường độ nén dưới 15 psi, khoảng 103 kPa. Datasheet vỏ nhôm của ITW Insulation Systems (Pabco/Childers) và của Johns Manville cùng in bảng độ dày tối thiểu sau:
| Đường kính ngoài lớp bảo ôn | Bảo ôn cứng | Bảo ôn mềm |
|---|---|---|
| Đến 8 inch (≈ 203 mm) | 0,41 mm (0,016 in) | 0,41 mm (0,016 in) |
| Trên 8 đến 11 inch (≈ 203–279 mm) | 0,41 mm | 0,51 mm (0,020 in) |
| Trên 11 đến 24 inch (≈ 279–610 mm) | 0,41 mm | 0,61 mm (0,024 in) |
| Trên 24 đến 36 inch (≈ 610–914 mm) | 0,51 mm | 0,81 mm (0,032 in) |
| Trên 36 inch (≈ 914 mm) | 0,61 mm | 1,01 mm (0,040 in) |
Ba điểm cần đọc đúng. Thứ nhất, đường kính ở đây là đường kính ngoài lớp bảo ôn, không phải đường kính ống. Ống DN100 (114,3 mm) bọc bông dày 50 mm thì đường kính ngoài là khoảng 214 mm, tức đã vượt mốc 8 inch. Thứ hai, NIA ghi rõ độ dày yêu cầu không tính lớp sơn, vân dập hay sóng; tấm dập vân phải đo phần kim loại. Thứ ba, đây là độ dày tối thiểu. Tấm danh nghĩa 0,4 mm có dung sai âm sẽ dưới mức 0,41 mm, và tấm 0,5 mm vẫn chưa đạt mức 0,51 mm. Nếu hồ sơ ghi ASTM C1729, anh chị nên chọn lên một nấc.
Theo datasheet ITW và Johns Manville, vỏ nhôm bảo ôn thường làm từ 3105 hoặc 3003. Hai mác này có thành phần và tính năng gần nhau, được coi là dùng thay nhau. Nhôm nguyên chất mềm nên ít hợp với việc này; thêm mangan, magie và cán nguội làm vật liệu cứng và bền hơn. Danh sách mác trong C1729 có 1100 nhưng không có 1050. Với công trình dân dụng không ghi tiêu chuẩn, A1050 mềm, dễ cuốn vẫn được dùng nhiều. Nếu bản vẽ hay hồ sơ thầu ghi ASTM C1729, anh chị nên đặt nhôm 3003 và yêu cầu chứng chỉ CQ ghi đúng mác. So sánh chi tiết A1050 và A3003 cho bảo ôn có trong bài lựa chọn nhôm cuộn A1050 và A3003 cho bọc bảo ôn; thông số mác 1050 có tại trang nhôm tấm 1050.
Về mặt ngoài, datasheet ITW mô tả ba kiểu: phẳng (thoát nước mưa tốt nhất nhưng dễ lộ vết móp và chói nắng), dập vân sần (che vết xước, cứng hơn một chút) và sóng nhỏ 3/16 inch (cứng hơn rõ rệt, giãn nở theo ống tốt hơn, dày tối đa 0,024 inch). Theo NIA, khác biệt về hiệu quả giữa ba kiểu này không lớn, chủ yếu là chuyện thẩm mỹ.
Theo bài trình bày của NIA, C1729 yêu cầu vỏ nhôm bọc đường ống phải có lớp chống ẩm ở mặt trong, cán dính bằng nhiệt tại nhà máy; lớp dán keo không được chấp nhận. Lớp polyfilm cho hơi nước đi qua ít hơn lớp polykraft hơn mười lần. Datasheet ITW cho biết lớp polyfilm dày 3 mil (76 µm), giúp chống ăn mòn rỗ, ăn mòn khe và ăn mòn điện hóa giữa vỏ nhôm và ống thép. Khi mua nhôm cuộn trơn về tự cắt, phần chống ẩm này phải được tính riêng.

Vỏ nhôm bảo ôn chồng mí theo chiều thoát nước, ốp mặt bích trùm lên vỏ ống — Ảnh minh họa do AI tạo
Chiều dài cắt mỗi tấm bằng chu vi ngoài lớp bảo ôn cộng phần chồng mí dọc: L = π × D + mí. Bảng dưới giả định mí dọc 50 mm, cuộn khổ 1.000 mm chồng mí ngang 50 mm (mỗi tấm che 950 mm ống), khối lượng riêng của 3003 khoảng 2,73 g/cm³ theo datasheet Dinco. Mí thực tế làm theo bản vẽ hoặc hồ sơ dự án.
| Ống + bảo ôn | Đường kính ngoài | Chiều dài cắt | m² nhôm / m ống | Độ dày chọn | kg / m ống |
|---|---|---|---|---|---|
| DN50 + bông 40 mm | ≈ 140 mm | ≈ 491 mm | ≈ 0,52 | 0,5 mm | ≈ 0,71 |
| DN100 + bông 50 mm | ≈ 214 mm | ≈ 723 mm | ≈ 0,76 | 0,6 mm | ≈ 1,25 |
| DN200 + bông 50 mm | ≈ 319 mm | ≈ 1.052 mm | ≈ 1,11 | 0,7 mm | ≈ 2,12 |
Độ dày trong bảng chọn theo cột bảo ôn mềm ở trên, cộng thêm phần dự phòng dung sai. Tổng khối lượng cần đặt bằng số kg mỗi mét nhân với chiều dài tuyến ống, cộng thêm phần cho co, tê, van và mặt bích; phần hao hụt cắt ở các chi tiết này thường lớn hơn ở ống thẳng. Mỗi milimét độ dày nhôm nặng khoảng 2,7 kg/m², nên có thể nhẩm nhanh tấm 0,5 mm khoảng 1,37 kg/m².
Chọn nhôm bọc bảo ôn theo ba bước: đo đường kính ngoài lớp bảo ôn, xác định bảo ôn cứng hay mềm, rồi tra bảng để lấy độ dày tối thiểu và cộng thêm phần dự phòng dung sai. Nếu hồ sơ ghi ASTM C1729, dùng 3003 hoặc 3105, có lớp chống ẩm mặt trong. Các quy cách cuộn có tại trang nhôm cuộn, băng xẻ A1050, 3003, 5052.
Anh chị cần nhôm cuộn bọc bảo ôn mác 1050 hoặc 3003, đủ độ dày theo đường kính ống, có chứng chỉ CQ, vui lòng gửi yêu cầu qua trang báo giá nhôm cuộn, nhôm tấm hoặc gọi hotline/Zalo 0904 678 236 (Phòng Kinh doanh) để được tư vấn quy cách phù hợp.