Ngày 28 tháng 8 năm 2025 – Ngành giao thông đường bộ Việt Nam đang đứng trước một thách thức lớn trong việc đảm bảo tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia do vướng mắc về vật liệu xây dựng. Báo cáo tổng kết gần đây của Cục Đường bộ Việt Nam (thuộc Bộ Giao thông Vận tải, trước đây là Bộ Xây dựng) về Nghị quyết số 106/2023/QH15 của Quốc hội, thí điểm một số chính sách đặc thù về đầu tư xây dựng công trình đường bộ, đã làm nổi bật những thành công bước đầu nhưng cũng phơi bày những điểm nghẽn cần được tháo gỡ cấp bách.

Việc cung ứng vật liệu, đặc biệt là cát san lấp, đang trở thành yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của nhiều dự án đường cao tốc ở khu vực phía Nam. Trong bối cảnh Nghị quyết 106 đã hết hiệu lực, và Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 còn những bất cập đối với vật liệu thiết yếu này, nhu cầu về một cơ chế chính sách đặc thù mới đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nghị quyết 106/2023: Cơ chế Tháo gỡ và Những Kết quả Đáng Ghi Nhận

Nghị quyết số 106/2023, có hiệu lực từ ngày 28/11/2023 và hết hạn vào ngày 30/6/2025, đã đóng vai trò quan trọng trong việc gỡ bỏ nhiều rào cản về thủ tục cấp phép mỏ vật liệu, cho phép nhà thầu tiếp cận nguồn cung trực tiếp và nhanh chóng hơn. Cục Đường bộ Việt Nam đã được giao triển khai 5 dự án trọng điểm theo cơ chế này, bao gồm:

• Dự án thành phần 2 thuộc Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1: Đã đạt tiến độ 45% giá trị hợp đồng, cho thấy hiệu quả rõ rệt của cơ chế đặc thù.
• Dự án đầu tư nâng cấp tuyến Cao Lãnh - Lộ Tẻ trên địa phận tỉnh Đồng Tháp và thành phố Cần Thơ: Đạt 81% giá trị hợp đồng, gần hoàn thành.
• Dự án đầu tư xây dựng công trình đường cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh giai đoạn 1: Mới khởi công ngày 26/7/2025.
• Dự án đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn: Khởi công ngày 15/3, hiện đang ở giai đoạn san gạt mặt bằng và vét hữu cơ.
• Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Dầu Giây - Tân Phú (giai đoạn 1) theo phương thức PPP: Đã ký hợp đồng và khởi công vào ngày 19/8.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, việc giao mỏ vật liệu trực tiếp cho nhà thầu là một trong những giải pháp then chốt giúp các dự án này duy trì và đẩy nhanh tiến độ, đặc biệt trong bối cảnh nhiều dự án giao thông khác trên cả nước đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt vật liệu trầm trọng, dẫn đến chậm trễ và đội vốn.

Điểm Nghẽn Hiện Hữu: Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 và Bài toán Cát tại Miền Nam

Mặc dù Nghị quyết 106 đã hết hiệu lực, Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, được kỳ vọng sẽ tiếp tục tháo gỡ vướng mắc. Luật mới này đã rút ngắn thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản nhóm IV, cho phép nhà thầu tự khai thác phục vụ các dự án quan trọng quốc gia hoặc khẩn cấp. Tuy nhiên, một bất cập lớn đã xuất hiện: vật liệu cát lòng sông, lòng hồ và khu vực biển – vốn là nguồn vật liệu san lấp chủ yếu cho các dự án phía Nam – lại không thuộc danh mục khoáng sản nhóm IV.

Điều này tạo ra một rào cản đáng kể cho các dự án cao tốc trọng điểm ở khu vực này. Mặc dù có tiến độ gấp, nhiều dự án vẫn không đủ điều kiện để áp dụng các cơ chế ưu tiên của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 vì không được phân loại là “quan trọng quốc gia” hay “khẩn cấp” theo định nghĩa pháp lý chặt chẽ. Hậu quả là tình trạng thiếu hụt cát san lấp vẫn tiếp diễn, đe dọa nghiêm trọng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư của các công trình hạ tầng then chốt.

Kiến nghị Cấp Bách và Tầm Nhìn Dài Hạn

Nhận diện được những khó khăn này, Cục Đường bộ Việt Nam đã đưa ra nhiều kiến nghị quan trọng. Tại phiên họp thứ 19 của Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành GTVT, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương trình Chính phủ ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và Khoáng sản, đặc biệt là các quy định liên quan đến vật liệu san lấp.

Cục Đường bộ cũng đề xuất các đơn vị khi lập dự án cần chủ động và chuyên sâu hơn trong việc khảo sát mỏ vật liệu. Cụ thể, cần đánh giá kỹ lưỡng khả năng khai thác, chất lượng vật liệu, đồng thời xem xét các dự án khác trong khu vực để tối ưu hóa nguồn cung và tránh chồng chéo. Quan trọng nhất, cần xây dựng một lộ trình thực hiện với đầy đủ cơ sở pháp lý để có thể giao mỏ vật liệu cho nhà thầu ngay khi dự án khởi công. Đây được xem là giải pháp mang tính đột phá, giúp giảm thiểu rủi ro thiếu vật liệu và ổn định giá thành ngay từ đầu.

Ngoài ra, Cục Đường bộ kiến nghị Bộ Xây dựng tăng cường đôn đốc các chủ đầu tư, các ban quản lý dự án và các dự án thành phần triển khai đúng tiến độ đã cam kết. Đồng thời, một lần nữa nhấn mạnh sự cần thiết của việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hoàn thành và trình Chính phủ ban hành Nghị quyết về các cơ chế, chính sách đặc thù theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành sẽ là yếu tố quyết định để giải quyết triệt để bài toán vật liệu xây dựng.

Tác Động Đến Phát Triển Hạ Tầng Quốc Gia

Việc chậm trễ trong việc đảm bảo nguồn vật liệu xây dựng không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ và ngân sách của từng dự án mà còn tác động tiêu cực đến chiến lược phát triển hạ tầng giao thông quốc gia. Hệ thống đường cao tốc là xương sống cho sự phát triển kinh tế, thúc đẩy giao thương, du lịch và liên kết vùng. Mọi sự chậm trễ đều dẫn đến chi phí cơ hội lớn, làm giảm hiệu quả đầu tư công và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.

Việc thiếu vật liệu còn tiềm ẩn nguy cơ đẩy giá thành lên cao do cung không đủ cầu, tạo gánh nặng tài chính cho nhà nước và các nhà đầu tư theo phương thức PPP. Một cơ chế chính sách ổn định, minh bạch và hiệu quả về vật liệu xây dựng sẽ là động lực quan trọng, không chỉ giúp các dự án hiện tại về đích đúng hạn mà còn tạo tiền đề vững chắc cho các công trình hạ tầng trong tương lai.

Kết Luận

Những kiến nghị của Cục Đường bộ Việt Nam đã phác họa rõ nét thực trạng và định hướng cần thiết để tháo gỡ vướng mắc về vật liệu xây dựng cho các công trình đường bộ. Việc kết hợp giữa khảo sát chủ động, cơ chế giao mỏ linh hoạt và một khung pháp lý đặc thù, kịp thời từ Chính phủ sẽ là chìa khóa để đảm bảo các dự án trọng điểm quốc gia về đích đúng hẹn, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của hạ tầng giao thông Việt Nam. Đây là lúc cần sự quyết liệt và đồng bộ từ các cấp lãnh đạo để biến thách thức thành cơ hội, nâng tầm hệ thống giao thông quốc gia.

Nguồn: Cục Đường bộ Việt Nam, Báo chí tổng hợp (Cập nhật 28/08/2025)